logo

Tishli g’ildiraklarni tayyorlash usullari rekkali ilashma tishli g’ildiraklarni korreksiyalash

Yuklangan vaqt:

20.09.2019

Ko'chirishlar soni:

0

Hajmi:

497.5 KB
Tishli g’ildiraklarni tayyorlash usullari rekkali ilashma tishli g’ildiraklarni korreksiyalash Reja: 1. Tishli g’ildiraklar turlari 2. Korreksiyalash turlari  Agar yetaklovchi valning xarakati yetaklanuvchi valga ishqalanish kuchi vositasida uzatilsa, bunday uzatmalar friktsionuzatmalar deyiladi. Bu uzatmalarning eng oddiysi bir-biriga ma`lum kuch bilansiqilgan tekis sirtli ikkita gildirak- katokdan tuzilgan. 12.1-rasm. Silindrik gildirakli friktsion uzatma. Yetaklovchi val aylanganda gildiraklarning jipslashgan joyida ishqalanish kuchi xosil bo`ladi. Bu kuch yetaklanuvchi valni aylantiradi. Shaklda ko’rsatilgan friktsion uzatma g’ildirak vallari o’zaro parallel bo`lgan xolda qo`llaniladi. Agar kesishuvchi vallarning biridan ikkinchisiga xarakatni uzatish kerak bo’lsa, konussimon g’ildiraklardan foydalaniladi (12.2-rasm). Ishqalanuvchi g’ildiraklarning birini radiusi o’zgaradigan qilinsa, u xolda, uzatish soni o’zgaruvchan friktsion uzatma xosil bo`ladi. Bunday uzatmalar variatorlar deb ataladi.  12.2- rasm .Konussimon gildirakli friktsion uzatma. Friktsion uzatmalarda uzatish soni 10 gacha , uzatiladigan quvvatning qiymati esa 300 kVt gacha bo`lishi mumkin. Lekin, ko’pincha, bu uzatmalar aylanish tezligi 25 m/s, quvvati esa 25 kVt gacha bo`lgan mexanizmlarda ishlatiladi. Friktsion uzatmalarning kinematikasi va ularda xosil bo`ladigan kuchlar bilan tanishamiz. Agar D 1 - yetaklovchi g’ildirak diametri, p - yetaklovchi g’ildirak aylanishlar soni, D 2 - yetaklanuvchi g’ildirak diametri, p 2 - yetaklanuvchi g’ildirak aylanishlari soni bo’lsa, u xolda uzatmaning uzatish soni quyidagicha aniqlanadi:  1 2 1 2 2 1 1 D D D D n n U      bu erda,  =(0,01-0,03)- sirpanishni xisobga oluvchi koeffitsient. G’ildiraklarni bir-biriga si q ib turuvchi kuch quyidagicha topiladi: f F Q   bu erda, f - ish q alanish koeffitsienti F - yetaklovchi gildirakdan yetaklanuvchi g ’ ildirakka uzatilayotgan kuch . K- ilashishdagi extiyotlik koeffitsienti. Friktsion uzatmani xisoblash tartibi bilan tanishib chiqamiz. a) Tsilindrik g’ildirakli uzatmalar xisobi. Yetaklovchi g’ildirak diametri quyidagicha topiladi:   1 5 4 d D    bu erda, d 1 - yetaklovchi val diametri. U quyidagicha aniqlanadi:  3 1 1 1 150 .... 130 n N d  , mm bu erda, N 1 - yetaklovchi valdagi quvvat n 1 - aylanishlar soni Yetaklanuvchi g’ildirak diametri quyidagicha topiladi:   U D D U D      1 1 2 1  Talab etilgan siquvchi kuch quyidagicha aniqlanadi:2 2 2 1 1 1 D f 19100 D f 19100 f 2/ 2 n N n N T Q              So`ngra esa g’ildiraklar eni quyidagicha topiladi:  p Q в bu erda,  p - gildirak materialini xisobga oluvchi koeffitsient. Lekin, 1 max D в  shart saqlanishi zarur. b) Konussimon gildirakli uzatmalarni xisoblash tartibi bilan tanishib chiqamiz. Odatda, gildiraklarning konus yasovchi burchaklari yigindisi 90 0 ni tashkil qiladi, ya`ni: 0 2 1 90      bu erda, 1 - yetaklovchi gildirak konuslik burchagi 2 - yetaklanuvchi gildirakning konuslik burchagi Uzatmaning uzatish soni quyidagicha aniqlanadi: 1 2 '1 '2 1 2 2 1   ctg tg d d D D n n U ro ro      Etaklovchi gildirakning o’rtacha diametri quyidagicha topiladi:   1 '1 6 ....2 v ro d d   bu erda, d v1 - etaklovchi valning diametri. U esa quyidagicha aniqlanadi:  3 1 1 1 150 .... 130 n N dв   Aylanishlar tezligi quyidagicha topiladi: s m d ro /. ; 1000 60 '1      Tasmali uzatmalar yetaklovchi va yetaklanuvchi shkivlardan va ularga taranglik bilan kiydirilgan tasmadan tashkil topadi. Yetaklovchi shkivdvn xarakat va energiya yetaklanuvchi shkivga tasma orqali tasma bilan shkiv orasida xosil bo`ladigan ishqalanish kuchi xisobiga uzatiladi. Tasmaning tarangligi, qamrov burchagi xamda ishqalanish koeffitsienti qancha katta bo’lsa, tasmali uzatmaga shuncha katta nagruzka qo’ysa bo`ladi. Odatda, taranglik tasmaning elastik deformatsiyasi hisobiga hosil qilinadi. Biroq, vakt o’tishi bilan tasma cho’zilib qolganligidan uning tarangligi kamayadi. Tasmali uzatma quyidagi afzalliklarga ega: 1. Tasmali uzatma xarakatni uzoq masofaga (15 metrgacha) uzatish imkonini beradi. 2. Uzatma tekis va shovqinsiz ishlaydi. 3. Tasmali uzatma qo’llanilganda detallar o’ta nagruzkada ishlashdan saqlangan bo`ladi, chunki nagruzkaning qiymati ortib ketganda tasma shkivlar ustida sirpanib nagruzkani uzatmaydi. 4. Uzatma detallari oddiy va arzon. Tasmali uzatma quyidagi kamchiliklarga ega: Tasmaning shkivlarda sirpanishi natijasida uzatish soni doimiy bo’lmaydi, ya`ni: u const Tasmaning chidamliligi nisbatan kichik. Tasmaning tarangligidan valga tushadigan kuch katta. Tasma bilan shkivlarning tutash sirtlarini moy tushishidan saqlash kerak, chunki moy uzatmaning ishiga salbiy ta`sir ko’rsatadi. Tasmali uzatmalar bir necha belgilar bo`yicha tasniflanadi. 1. Tasmaning tarangligini xosil qilish usuliga qarab: a) oddiy b) taranglovich moslamali 2. Vallarning o’zaro joylashishiga qarab: a) ochiq uzatmalar  b) ayqash uzatmalar v) yarim ayqash uzatmalar Tasmaning turiga qarab: a) yassi tasmali b) konussimon tasmali (ponasimon) v) doiraviy tasmali uzatmalar Yassi tasmaning ko’ndalang kesim shakli to`g`ri to’rtburchakdan iborat bo’lib , uning afzalligi elastiklik xususiyati yaxshiligidadir. Ponasimon tasmaning qo’ndalang kesimi teng yonli trapetsiya shaklida bo`ladi. Ponasimon tasmalar GOST 1284-89 bo`yicha 7 ta profilda tayyorlanadi. Bu profillar O, A, Б , В , Г , D, E harflari bilan belgilanib, ko’rsatilgan tartibda ponasimon tasmalarning ko’ndalang kesim yuzalari ortib boradi. Ya`ni, A profilli tasmaning ko’ndalang kesim yuzasi D profilli tasmaning ko’ndalang kesim yuzasidan kichkina bo`ladi. Ponasimon tasma quyidagi afzalliklarga ega:  1. Nisbatan ko’proq quvvatni uzatadi, sababi tasma bilan shkiv ariqchasi tutash sirtida ishqalanish kuchi katta bo`ladi. 2. Tasmadan valga tushadigan kuch kichik bo`ladi, chunki tasma- ning tarangligini kichikroq olish mumkin. 3. O`qlar orasidagi masofa kichik bo`ladi. 4. Uzatish soni katta bo`ladi. Ponasimon tasmani kamchiligi, uning elastiklik xususiyati yassi tasmaga nisbatan yomonligidadir. Bu esa uning hizmat muddatini ki chik bo`lishiga olib keladi. Ponasimon tasmaning tuzilishini ko’rib chiqamiz. 1 - Bir necha qavat rezinalangan ip – to’qima 2 - Ip – to’qima yoki po’lat simlardan iborat kord-shnur. 3 - Siqilishga ishlaydigan rezina qism 4 - Rezinalangan qoplama Tasmali uzatma geometriyasi bilan tanishamiz: Tasmali uzatmani loyixalashda avvalo yetaklovchi va yetakla- nuvchi shkivlarning diametrlari qabul qilinadi, so`ngra uzatmaning qolgan o’lchamlari aniqlanadi. Markazlararo masofa quyidagicha aniqlanadi: A=2 ( D1  D 2 ) Kamrov burchagi quyidagicha topiladi:    0 1 180 va a D D Sin 2 2 1 2   Burchak kichkina bo’lganligi uchun sinusning qiymatini argumentga teng deb olish mumkin: рад a D D 1 2  0 12 57  a DD  Demak: 0 1 2 0 57 180     a D D Tasmaning uzunligi quyidagicha topiladi:     a D D D D a L 4 2 2 21 2 2 1       Tasmali uzatmadagi kuchlar va kuchlanishlar bilan tanishamiz. F 0 -tasmaning dastlabki tarangligi. F 1 -tasma yetakchi tarmogining tarangligi. F 2 - yetaklanuvchi shkivdagi aylanma kuch. Bu kuch foydali xisoblanadi. Ma`lumki tasma shkivga taranglik _bilan kiydiriladi. Uzatma ishga tushirilganda tasmaning yetakchi tarmogi qo`shimcha tortiladi, yetaklanuvchi tarmoq esa bo’shashadi. Ya`ni: F 1 -F 0 =F 0 -F 2 Demak, yetakchi tarmoq ishga tushgandan keyin qancha taranglashsa, yetaklanuvchi tarmoq shunchaga bo’shashadi. Tasma tarmoqlaridagi tarangliklar ayirmasi uzatilayotgan nagruzkani beradi. Ya`ni: Ft =F 1 -F 2 (7) va (6) ni birgalikda yechsak: 2 0 1 tF F F   2 0 2 tF F F   Uzatmani loyixalashda dastlabki taranglik kuchidan xosil bo`ladigan kuch quyidagicha qabul qilinadi: 0 S Q bu erda, 0  - dastlabki kuchlanish S - tasmaning ko’ndalang kesim yuzasi 0  uchun quyidagilar tavsiya qilinadi: Yassi tasmalar uchun: 1,0...2,0 2 mm n Ponasimon tasmalar uchun: 0,12...0,15 2 mm n Tasmali uzatmalarda quyidagi kuchlanishlar xosil bo`ladi: 1.Tasmaning yetakchi tarmogi tarangligidan xosil bo`ladigan kuchlanish quyidagicha aniqlanadi: S F S F S F t 20 1 1    Tasmaning yetakchi shkiv ustida egilishidan xosil bo`ladigan kuchlanish quyidagicha aniqlanadi: 1D E     bu erda,  - tasmaning qalinligi D 1 - yetaklovchi val diametri  E - tasmaning elastiklik moduli 3. Markazdan qochma kuch ta`siridan xosil bo`ladigan kuchlanish quyidagicha aniqlanadi:2 6 2 / ; 10 mm n v v      bu erda,  - tasmaning zichligi , kg / m V - tasmaning tezligi m / s Tasmadagi eng katta kuchlanish esa quyidagicha aniqlanadi: v        1 max Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Фролов К.В ва б. Механизм ва машиналар назарияси. – Т.: Укитувчи, 1990. 2. Джураев А ва б. Механизм ва машиналар назарияси. – Т.: Укитувчи, 2004. 3. Karimov R.I, Saliyev A. Mexanizm va mashinalar nazariyasi fanidan o’quv qo’llanma. T .: ToshDTU , 2006. 4. Abduvaliyev U.A., Karimov R.I. “Amaliy mexanika” faninig “Mashina va mexanizmlar nazariyasi” bo’limidan kurs ishini bajarish bo’yicha o’quv qo’llanma – T,ToshDTU, 2008.